بازار لوازم خانگی برای خروج از این بنبست، بیش از هر چیز به «شفافیت در زنجیره تأمین» و «کوتاه کردن دست شرکتهای کاغذی» نیاز دارد.
بازار لوازم خانگی ایران اکنون در وضعیتی قرار گرفته که در اقتصاد از آن به عنوان «پارادوکس فراوانی و فقر» یاد میشود؛ وضعیتی که در آن انبارها از کالا اشباع شدهاند، اما ویترینها به دلیل جهش قیمتها و سقوط قدرت خرید، مشتری ندارند. این بنبست، نه یک اتفاق تصادفی، بلکه نتیجهی مستقیم اختلال در زنجیره تأمین و نشت رانت در لایههای نظارتی است.
چرا مکانیسم بازار از کار افتاده است؟ (نقطه نگاه کارشناسی)
از منظر دانش اقتصاد، بازار لوازم خانگی ایران از وضعیت «کالای مصرفی با دوام» خارج شده و به یک «کالای سرمایهای» تبدیل شده است. زمانی که نرخ تورم از نرخ بازده تولید پیشی میگیرد، انباشت کالا در انبار (Inventory Hoarding) برای تولیدکننده منطقیتر از فروش آن به قیمت روز است؛ زیرا «هزینه جایگزینی» قطعات و مواد اولیه هر لحظه در حال تغییر است.
علاوه بر این، برخلاف تصور عمومی، مشکل اصلی بازار لزوماً «کمبود» نیست، بلکه «تورم ناشی از فشار هزینه» (Cost-Push Inflation) است. وقتی قیمت نهادههای تولید (فولاد و پتروشیمی) به دلیل تنشهای نظامی اخیر (جنگ رمضان) در بازار آزاد تا ۵ برابر جهش میکند، تولیدکننده عملاً در یک مارپیچ تورمی گرفتار میشود که خروجی آن، ظرفشویی ۱۸۰ میلیون تومانی است.
بحران ساختاری: رانتِ ۱۳۰۰ شرکت کاغذی
یکی از بزرگترین ضربههایی که به بدنه تولید واقعی وارد شده، پدیده «تولیدکنندگان صوری» است. ایجاد شکاف قیمتی میان نرخ بورس کالا و بازار آزاد، جذابیتی ایجاد کرده که رانتجویان را تحت پوشش «تولیدکننده» وارد میدان کرده است. این موضوع باعث شده تا مواد اولیهای که باید صرف تولید ارزانقیمت برای سفره مردم شود، در بازار سیاه دستبهدست شده و هزینهی نهایی تولید را برای برندهای واقعی کشور به شدت بالا ببرد.
این وضعیت عملاً منجر به «تولیدزدایی» در صنعت شده است؛ چرا که سود حاصل از فروش مواد اولیه در بازار آزاد برای شرکتهای کاغذی، به مراتب بیشتر و بیدردسرتر از فرآیند دشوار تولید و خدمات پس از فروش است.
احسان فدایی: تولیدکننده توان تولید و مصرفکننده توان خرید ندارد
در همین رابطه، احسان فدایی؛ کارشناس صنعت لوازم خانگی، در گفتگو با فارس، ضمن تایید به بنبست رسیدن این صنعت، ابعاد تازهای از این بحران را فاش کرد. وی با اشاره به پارادوکس موجود در بازار گفت:
«امروز با وضعیتی مواجهیم که انبارهای تولیدکنندگان مملو از کالاست، اما عملاً معاملهای صورت نمیگیرد. ریشه این بنبست در بازار آزاد نهفته است؛ جایی که بهای ورقهای فولادی و پتروشیمی تا ۵ برابر گران شده است.»
فدایی با انتقاد شدید از فرآیند صدور مجوزها توسط وزارت صمت افزود: «در حالی که تنها حدود ۳۰۰ تولیدکننده واقعی در کشور داریم، ۱۶۰۰ واحد مجوز تولید دریافت کردهاند. این ۱۳۰۰ واحد اضافی که در واقع “شرکتهای کاغذی” هستند، مواد اولیه را به نرخ دولتی از بورس کالا میخرند و به دلیل نداشتن خط تولید، همان را در بازار آزاد به قیمت چندبرابر به تولیدکننده واقعی میفروشند. این رانت سیستماتیک باعث شده تا به عنوان مثال، قیمت یک ماشین ظرفشویی خارجی طی دو ماه از ۸۰ به ۱۸۰ میلیون تومان برسد؛ جهشی که هیچ منطق اقتصادی جز رانت و دلالبازی مواد اولیه پشت آن نیست.»
منبع
